Przeciwwskazania do szczepienia dziecka. Odroczenie zabiegu – prawo mamy czy obowiązek lekarza?

Szczepienie dzieci, to kontrowersyjny temat, ale nie chcę dziś wypowiadać się, czy obowiązek szczepień jest słuszny, czy nie. Dziś chciałabym poruszyć kwestię odroczenia szczepienia w czasie, ze względu na przeciwwskazania do szczepienia. Chciałabym rozważyć, czy odroczenie procedury medycznej to prawo mamy,  czy obowiązek lekarza?

Podstawowe pytanie, jakie powinna zadać sobie każda mama, to – w jakich aktach prawnych znajdują się informacje dotyczące szczepień?

Podstawowe zasady szczepień i obowiązek ich wykonania znajdują się w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Inne akty prawne potrzebne do pełnej informacji o tym jak wygląda procedura szczepień,  to m.in.:

  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
  • Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 września 2010 r. w sprawie wykazu zalecanych szczepień ochronnych oraz sposobu finansowania i dokumentowania zalecanych szczepień ochronnych oraz sposobu finansowania i dokumentowania zalecanych szczepień ochronnych wymaganych międzynarodowymi przepisami zdrowotnymi.
  • Ustawa z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

Natomiast jeśli chodzi o definicję przeciwwskazania do szczepienia, czy sytuacji wymagającej szczególnej ostrożności należy sięgnąć do Zaleceń amerykańskiego Komitetu Doradczego ds. Szczepień Ochronnych (ACIP).

Procedura odroczenia szczepienia.

Ustawa  o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w rozdziale  4 zatytułowanym – Szczepienia ochronne  w art. 17.2 wskazuje, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania.

WAŻNE! Szczepienie ochronne nie może być przeprowadzone, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu.

O tym, czy istnieją przeciwwskazania do zaszczepienia dziecka decyduje lekarz. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz ma obowiązek skierować osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej.

Długotrwałe odroczenie?

Przeciwwskazanie trwałe, to stan, w którym ze względu na ryzyko wystąpienia ciężkich niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP) należy zrezygnować ze szczepienia. 

Przeciwwskazania trwałe należy odróżnić od przeciwwskazań względnych oraz sytuacji wymagających zachowania szczególnej ostrożności.

Sytuacja wymagająca zachowania szczególnej ostrożności –  stan, który wiąże się z ryzykiem wystąpienia ciężkiego NOP po szczepieniu (np. szczepienie przeciwko grypie osoby, u której wystąpił zespoł Guillaina i Barryégo w ciągu 6 tygodni po poprzedniej dawce szczepionki przeciwko grypie) lub istotnego upośledzenia odporności poszczepiennej (np. podanie szczepionki przeciwko odrze osobie, której niedawno przetoczono krew). W takich przypadkach zwiększa się ryzyko wystąpienia reakcji poszczepiennej cięższej niż można by się było tego spodziewać w innej sytuacji, jednak jest ono mniejsze niż w stanach będących przeciwwskazaniem do szczepienia, a korzyści ze szczepienia (zmniejszenie ryzyka ciężkich powikłań choroby zakaźnej) w wielu sytuacjach znacznie przewyższają ryzyko i konsekwencje NOP. *

Jakie sytuacje można zaliczyć do przeciwwskazań trwałych?

1. Przeciwwskazanie wynikające z nadwrażliwości (uczulenia) na składniki szczepionki lub też wystąpienia nieprawidłowej reakcji organizmu po podaniu wcześniejszej dawki tej samej szczepionki.

2. Wystąpienie encefalopatii po podaniu szczepionki zawierającej komponentę krztuścową stanowi przeciwwskazanie do podania kolejnej dawki.

3. Szczepionki zawierające w swoim składzie żywe drobnoustroje są przeciwwskazane u osób z ciężkim niedoborem odporności, czyli:

  • ciężkie zarówno wrodzone jak i nabyte niedobory odpornościowe,
  • białaczka,
  • toczący się w organizmie proces nowotworowy,
  • chemioterapia,
  • radioterapia,
  • zażywanie wysokich dawek sterydów.

4. Podanie szczepionek zawierających w swoim składzie żywe drobnoustroje zabronione jest również osobom po przeszczepieniu szpiku, czy transplantacji narządu.

5. Przeciwwskazaniem jest również ciąża, ponieważ istnieje ryzyko przeniesienia drobnoustroju chorobotwórczego z szczepionki do płodu. Kobiety w ciąży nie powinny się szczepić na: odrę, świnkę, różyczkę, ospę wietrzną, gruźlicę. 

Przeciwwskazania  przejściowe.

W przypadku sytuacji wymagającej zachowania szczególnej ostrożności szczepienie należy opóźnić do czasu poprawy stanu pacjenta lub wyjaśnienia wątpliwości. Jeżeli jednak korzyści wynikające ze szczepienia przewyższają ryzyko wystąpienia NOP i jego konsekwencje, to można je wykonać.

Przeciwwskazania przejściowe:

  • wynikają z trwającego stanu chorobowego 
  • wynikają z zaostrzenia przewlekłej choroby.
  • dodatni wywiad rodzinny lub osobniczy w kierunku drgawek jest wskazaniem do zachowania szczególnej ostrożności w przypadku wyboru poczwórnie skojarzonej szczepionki przeciwko odrze, śwince, różyczce i ospie wietrznej (MMRV).
  • nie zaleca się podawania żadnej szczepionki przeciwko krztuścowi niemowlętom z postępującą chorobą neurologiczną.

Jakie stany zdrowotne nie są przeciwwskazaniem do szczepienia?

  • występujące łagodne objawy po wcześniejszych szczepionkach,
  • wcześniactwo,
  • mała masa urodzeniowa, a także
  • niedożywienie.
  • Nie należy opóźniać szczepienia w przypadku wystąpienia łagodnej choroby dróg oddechowych lub innej ostrej choroby o lekkim przebiegu z gorączką lub bez niej.
  • wypryski lub miejscowe zakażenie lub zapalenie skóry,
  • choroby alergiczne (astma, katar sienny),
  • przewlekłe choroby płuc, serca, wątroby i nerek, a także
  • zażywanie antybiotyków lub
  • małych dawek sterydów

Rzeczywiste przeciwwskazania, sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności oraz fałszywe opinie o przeciwwskazaniach dotyczące poszczególnych szczepionek można znaleźć w tabelach dostępnych np.  tutaj.

Kto ostatecznie decyduje, czy dziecko zostanie zaszczepione?

Jak już napisałam wyżej, to lekarz na podstawie przeprowadzonego badania lekarskiego powinien ocenić czy istnieją jakiekolwiek przeciwwskazania do podania określonej szczepionki ochronnej. Lekarz ma obowiązek zebrać dokładny wywiad dotyczący m.in. reakcji organizmu dziecka po wcześniejszych szczepieniach.

Czy potrzebna jest zgoda mamy? Czy jeśli mama boi się szczepić przeziębione dziecko, to może przełożyć szczepienie? 

Każde szczepienie, powinno być poprzedzone wyrażeniem zgody na wykonanie procedury medycznej. W przypadku dzieci do lat 16 zgodę wyrażają rodzice lub prawni (albo faktyczni) opiekunowie, zaś po ukończeniu przez dziecko 16 lat wymagana jest również zgoda dziecka. Fakt, iż istnieje obowiązek poddania się określonym szczepieniom ochronnym nie uprawnia do dokonania takiego zabiegu bez wiedzy lub zgody osoby uprawnionej albo wbrew jej woli **

Oświadczenie woli rodzica (lub jego odmowa) powinno być złożone na piśmie. Do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Mama nie musi sama sporządzać całego dokumentu, czyli pisać treści oświadczenia. Istotne jest, by jako rodzic podpisała własnoręcznie np. formularz przygotowany przez lekarza.

Podsumowanie.

Bardzo ważne dla skuteczności szczepionek jest wykonywanie ich zgodnie z kalendarzem szczepień, ale niekiedy bezpieczniej jest odroczyć szczepienie. Niektóre sytuacje są oczywiste. Wśród rozmów z mamami wysuwa się jednak duży problem z odpowiedzią na pytanie, czy należy odraczać szczepienie w sytuacji, gdy dziecko jest lekko przeziębione.

Decyzję o wykonaniu lub opóźnieniu szczepienia ze względu na aktualną lub niedawną chorobę o ostrym przebiegu podejmie lekarz w zależności od ciężkości objawów oraz źródła i  historii choroby. Powinien zachować ostrożność w przypadku ostrej choroby o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki. Odroczenie szczepienia w takich sytuacjach pozwala odróżnić objawy choroby od ewentualnych niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP) oraz zapobiega nałożeniu się NOP na współistniejącą chorobę.

Ostateczną decyzję, czy występują przeciwwskazania podejmuje lekarz, pamiętajmy jednak, że nie może on wykonać zabiegu medycznego bez naszej zgody. Oczywiście istnieje obowiązek szczepień, ale sankcje za ich nie wykonywanie (bezpodstawne unikanie szczepienia dziecka), to m.in. grzywna, a nie przymus bezpośredni w postaci wykonania szczepienia na siłę.

Bibliografia:

* Artykuł i zalecenia ACIP, dostępne pod adresem –  https://www.mp.pl/szczepienia/artykuly/wytyczne/71734,ogolne-wytyczne-dotyczace-szczepien-ochronnych-cz-2-zalecenia-amerykanskiego-komitetu-doradczego-ds-szczepien-ochronnych-acip

**zaszczepsiewiedza.pl/aktualnosci/zgoda-na-szczepienia-w-polskim-prawie

Hits: 1741

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Close

Ta strona korzysta z ciasteczek aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie. Więcej informacji.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close