Prawo mamy do urlopu wychowawczego. Dziesięć podstawowych informacji.

Udało się! Po przebytych chorobach i powitaniu nowych ząbków, nareszcie znalazłam czas, by dokończyć ten ważny wpis i nagrać do niego podcast. 

 

Dlaczego ważny? Chyba większość z nas, młodych mam – choć przez chwilę zastanawiała się nad urlopem wychowawczym, prawda? Ma on kilka plusów, ale jeden zasadniczy minus – jest bezpłatny. Jeśli nie jesteśmy w stanie pozwolić sobie na kolejne lata rezygnacji z pracy na rzecz sprawowania opieki nad dzieckiem – istnieje wiele innych dróg. Pisałam o tym w artykule dostępnym tutaj:

Urlop wychowawczy czy powrót do pracy? 7 praw mamy związanych ze sprawowaniem opieki nad małym dzieckiem.

O urlopie wychowawczym, żłobku, opiekunach dziennych i wolności wyboru rozmawiałam też z Panią Joanną Krupską – Prezes Związku Dużych Rodzin “3 plus”. Wywiad możesz przeczytać tutaj:

Prawo do budowania więzi z dzieckiem. Rozmowa z Joanną Krupską o wolności wyboru i rozwiązaniach prawnych ułatwiających realizację praw matek.

Teraz czas na garść konkretnych informacji o urlopie wychowawczym, które powinna znać każda mama (i tata..ale o tym za chwilkę)…

Informacja #1 Cel urlopu – sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem.

Przepisy niestety nie doprecyzowują pojęcia sprawowanie osobistej opieki. Nie wprowadzono konkretnych wytycznych, które pozwoliłyby ocenić, kiedy i jaka aktywność czy zachowanie matki – wyłącza możliwość sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Definicję osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem znajdziemy m.in. w ustawie z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie art. 4 pkt 17 osobą sprawującą osobistą opiekę nad dzieckiem jest:

Osoba fizyczna sprawująca osobistą opiekę nad:
a) dzieckiem własnym lub
b) dzieckiem swojego małżonka lub
dzieckiem przysposobionym,

Sprawowanie opieki następuje w określonym przez ustawodawcę okresie, tj. 

  • do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 5 roku życia,
  • do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia – w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki tej osoby.

O tym, jak wygląda rozumienie sprawowania osobistej opieki według ZUS oraz w orzeczeniach sądowych możecie szczegółowo przeczytać w artykule dostępnym tutaj:

Urlop wychowawczy, a prowadzenie działalności nierejestrowanej.

Informacja #2 Urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi, który posiada co najmniej 6-miesięczny staż pracy.

Z powyższego wynika, że po pierwsze urlop przysługuje osobom, które mają aktualnie pracę i które mają ją od minimum 6 miesięcy. Urlop wychowawczy nie przysługuje osobom bezrobotnym czy przedsiębiorczym kobietom. Jest to uprawnienie osób pracujących na etacie, ale… przedsiębiorcze mamy mogą skorzystać z pewnego rozwiązania by również (podobnie jak mamy-pracownice) być dłużej z dzieckiem w domu. Więcej przeczytasz kilka akapitów niżej (informacja #9).

Informacja #3 Z urlopu wychowawczego może skorzystać zarówno matka dziecka, jak i ojciec.

Udzielany jest w wymiarze nie większym niż 36 miesięcy, z czego minimum jeden miesiąc musi wykorzystać drugi z rodziców. To znaczy, że jeśli matka dziecka korzysta z urlopu, to przysługuje jej 35 miesięcy, a 36. przysługuje ojcu dziecka.

Urlop wychowawczy może być wykorzystany przez oboje rodziców, przy czym jego wymiar nie zwiększa się – nadal obowiązuje 36 miesięcy, czyli np. po 18 miesięcy dla każdego z rodziców.

Rodzice mogą jednocześnie korzystać z urlopu wychowawczego, jednak nie dłużej niż przez 4 miesiące.

Informacja #4 Urlop można wykorzystać do momentu ukończenia przez dziecko 6. roku życia…

chyba że pracownik przedstawi pracodawcy zaświadczenie o niepełnosprawności dziecka, wtedy urlop można wykorzystać do momentu ukończenia przez dziecko 18. roku życia.

Informacja #5 Prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego za okres urlopu wychowawczego.

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym nie ma prawa do wynagrodzenia, ale ma prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem. Prawo do dodatku jest ściśle związane z uprawnieniem do zasiłku rodzinnego. Wysokości kryterium dochodowego, uprawniającego do zasiłku rodzinnego w roku zasiłkowym 2018/2019  wynosi:

  • kryterium dochodowe ogólne – 674 zł,
  • kryterium dochodowe dla rodziny z dzieckiem niepełnosprawnym – 764 zł.

Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje w wysokości 400 zł miesięcznie.

Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przyznaje się, począwszy od pierwszego dnia miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami lub od dnia przyznania urlopu wychowawczego do końca okresu zasiłkowego lub do dnia przyznania urlopu wychowawczego lub do dnia, w którym upływa 24, 36 lub 72 miesięczny okres jego pobierania. Dodatek przysługujący za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 dodatku miesięcznegoza każdy dzień. Kwotę dodatku przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę.

Dodatek nie przysługuje, jeżeli:

  • Bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w stosunku pracy przez okres krótszy niż 6 miesięcy.
  • Podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego;
  • Dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, oraz w innych przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
  • W okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego.
  • Korzysta ze świadczenia rodzicielskiego.

Informacja #6 Na urlopie wychowawczym nie otrzymuje się od pracodawcy PIT. Nie podlega on opodatkowaniu, także nie można również odliczyć ulgi na dziecko (nie obowiązuje w przypadku wspólnego rozliczania się małżonków).

Jeżeli pracownica była na urlopie wychowawczym przez cały rok podatkowy i nie uzyskał w tym okresie żadnego świadczenia ze stosunku pracy podlegającego opodatkowaniu – pracodawca nie ma potrzeby wystawiania informacji PIT- 11. Pracownica nie uzyskuje dochodu, nie płaci podatku, ale nie może też np. skorzystać z ulgi na dziecko (bo nie ma od czego jej odliczyć).

ALE!

Jeśli jedno z rodziców przebywa na urlopie wychowawczym, może przecież rozliczać się wspólnie  z małżonkiem, który zarobkuje. Rozliczając się wspólnie uzyska wtedy bardzo korzystne ulgi podatkowe, po pierwsze dlatego że dochód jednej osoby dzieli się na dwie, a deklaracja PIT w takich sytuacjach zwykle wskazuje na zwrot podatku. Po drugie – uzyska możliwość skorzystania z ulgi prorodzinnej.

Informacja #7 Prawo do pracy w czasie urlopu wychowawczego.

Art. 186(2) § 1 k.p. dopuszcza możliwość podjęcia pracy zarobkowej oraz innej działalności przez pracownika korzystającego z urlopu wychowawczego. Aktywność taka nie może jednak kolidować z podstawowym celem korzystania z urlopu wychowawczego jakim jest sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem.

Mama może podjąć pracę zarobkową:

  • zarówno u dotychczasowego, jak i
  • innego pracodawcy;
  • otworzyć własną działalność;
  • podjąć naukę lub szkolenie.
  • może podjąć pracę zarobkową zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i
  • umowy cywilnoprawnej (umowy zlecenia, o dzieło).

Informacja #8 Może prowadzić działalność nierejestrowaną.

Szczegółowo opisałam to zagadnienie w artykule dostępnym tutaj:

Urlop wychowawczy, a prowadzenie działalności nierejestrowanej.

Informacja #9 Prawo do składki emerytalnej opłacanej przez Państwo dla mamy sprawującej osobiście opiekę nad dzieckiem.

Od 1 września 2013 r. obowiązują przepisy umożliwiające finansowanie z budżetu państwa składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w okresie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Jeżeli z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem, mama np. zawiesiła działalność (albo zamknęła), to ma prawo do objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Składki opłaca wtedy w całości budżet państwa, za pośrednictwem ZUS.

Warunkiem objęcia ubezpieczeniami w okresie zawieszenia działalności jest prowadzenie działalności przez co najmniej 6 miesięcy w okresie bezpośrednio poprzedzającym zawieszenie.

Warunek prowadzenia działalności przez okres co najmniej 6 miesięcy jest spełniony, jeśli:

  • mama podlegała (obowiązkowo lub dobrowolnie) z działalności nieprzerwanie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym bezpośrednio przed dniem rozpoczęcia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem
  • opłacała składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe przez co najmniej 6 miesięcy
  • przerwy w opłacaniu składek  były spowodowane jedynie pobieraniem świadczeń z ubezpieczenia chorobowego bądź wypadkowego
  • w okresie 6 miesięcy poprzedzających sprawowanie opieki podlegała ubezpieczeniom społecznym jako osoba pobierająca zasiłek macierzyński z tytułu prowadzenia działalności.

Szczegółowy artykuł na ten temat dostępny tutaj:

Czy przedsiębiorcza mama ma prawo do urlopu wychowawczego?

Prawo do  objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi można wykorzystać na raz lub maksymalnie w 5 częściach i przysługuje przez okres:

  • do 3 lat – nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia
  • do 6 lat – w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia.

Prawo do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi przysługuje jednemu z rodziców, pod warunkiem że drugi rodzic nie jest objęty ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu sprawowania opieki albo ubezpieczeniami jako osoba pobierająca zasiłek macierzyński lub zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego albo jako osoba przebywająca na urlopie wychowawczym.

Informacja #10 Mama ma prawo zrezygnować z urlopu wychowawczego.

Ustawodawca w Kodeksie pracy przewidział możliwość rezygnacji z urlopu wychowawczego. Dotyczy to sytuacji, w których kobieta sama pragnie zrezygnować z urlopu wychowawczego przed upływem terminu zakończenia urlopu. Istnieje możliwość rezygnacji z urlopu wychowawczego:

1) w każdym czasie – za zgodą pracodawcy,
2) po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy – najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.

W pierwszym wypadku konieczna jest zgoda pracodawcy. W drugim przypadku, kiedy wymagane jest zawiadomienie pracodawcy, będzie on zobowiązany zastosować się do terminu wskazanego przez pracownika i dopuścić go do pracy w tym terminie.

Kobieta może zgłosić rezygnację pracodawcy w dowolnej formie – pisemnie lub ustnie. Istotne jest, aby decyzja dotarła do wiadomości pracodawcy, który musi wyrazić na to zgodę, zwłaszcza gdy pracownik pragnie skorzystać z możliwości rezygnacji z urlopu wychowawczego bez uprzedniego zawiadomienia pracodawcy. Zatem dla celów dowodowych – najlepszą formą wyda się forma pisemna.

Bibliografia:

  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy
  • Ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych.
  • Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych.
  • Ustawa  z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3.
  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
  • Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców

Hits: 1135

2 thoughts on “Prawo mamy do urlopu wychowawczego. Dziesięć podstawowych informacji.

  1. Przeczytałam Pani artykuł i pytanie przebywam na urlopie wychowawczym, którego koniec upływa w 12.2021. Prosze o informację czy jeżeli zarejestruję jednoosobową działaność w CEIDG mój stan prawny dot. urlopu wychowawczego się zmieni ?
    Wykonywana praca nie wyłącza możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, ponieważ będzie wykonywana w domu, za pośrednictwem komputera w godzinach wieczornych kiedy dziecko pójdzie spać. Z tego co przeczytałam w artykule na urlopie wychowawczym, można wykonywać pracę ale nie wiem jak sytuacja wygląda w przypadku zarejestrowania działalności w CEIDG.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Close

Ta strona korzysta z ciasteczek aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie. Więcej informacji.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close